Amsterdam kiest op 18 maart 2026 een nieuwe gemeenteraad. Wat zijn de plannen van de politiek partijen voor de woningbouw? Ik geef globaal een doorsnede, het is onmogelijk om alles weer te geven, met de insteek leidend. Wat is de intentie? Zet de partij in op groei, of juist niet? Is dit financieel haalbaar? De tekst is lang, scroll eventueel snel door naar de partij van je interesses, of maak je op een lange zit.
De groei van de maatschappelijke voorzieningen blijft altijd achter bij de groei van de stad terwijl bijgaande groei van die maatschappelijke voorzieningen wel wordt voorgehouden door de coalitie van PvdA, GroenLinks en D66. De nieuw gebouwde woningen worder steeds kleiner. De coalitiepartijen pretenderen met middenhuur voor gezinnen te bouwen maar de grootte van deze woningen is niet toereikend. Middenhuur kenmerkt zich in de prijs, niet in de grootte. Bijkomend probleem is, quote D66, de ‘Wet betaalbare huur’. Door de WOZ-waarde vallen woningen van meer dan 45 vierkante meter snel in de vrije sector doordat de 186 WWS-punten worden overschreden. Middenhuur is nog steeds goeddeels 25 jaar beschermd, hierna wordt dat vrije sector. De doelstelling van eeuwigdurende middenhuur is nooit nagestreefd terwijl wel voorgehouden (…). Dit eeuwigdurend maken, zorgt voor minder inkomsten waar nooit geld voor is vrijgemaakt door PvdA, GroenLinks en D66.
Probleem is financiering. Dit is een complex en groot geheel waar veel samenkomt, er is niet één budget voor. De huidige coalitie heeft op elk vlak nagelaten om de financiering op orde te hebben, elk element kent tekorten: bouw van gereguleerde woningen en maatschappelijke voorzieningen, Openbare Ruimte, grootte van woningen, sport, verduurzaming, kunst & cultuur, infrastructuur en noem het op, alles kent grote tekorten, structureel en incidenteel, en nergens wordt voldaan aan de eigen doelstellingen door PvdA, GroenLinks en D66. Kantoorbouw bracht immer veel geld in het laatje maar nieuwe locaties zijn er niet meer waarmee die kantoorbouw beduidend minder wordt en er dus veel minder geld wordt verdiend door de gemeente. Idem tav de hotelstop. Zijn de intenties financieel haalbaar?
Ondergetekende geeft, in lange halen snel thuis, met eigen inzichten de voornemens weer en of deze sluitend zijn: kunnen de plannen ook worden betaald?
- PvdA en GroenLinks ridiculiseren ‘Bouwen, bouwen en bouwen’, ‘staren zich niet blind op bouwaantallen’ en verzwijgen de ware reden: betaalbaarheid. Plots zijn ook de maatschappelijke voorzieningen belangrijk maar let op, dat wordt al acht jaar gezegd terwijl toevoeging ervan immer achterblijft. Maar intentie is minder woningen bouwen (wat tot lagere kosten leidt) dan huidig doel van 7.500 per jaar (dat nooit is gehaald), meer focus op de bestaande stad & bewoners en grotere woningen bouwen, met verdichting als strikte voorwaarde en daarmee niet aan de rand van de stad bijbouwend. Intenties zijn financieel ronduit onhaalbaar, zeker met voorgenomen 40-40-20 nieuwbouw (40% sociale huur, 40% middenhuur- en koop en 20% vrije sector)
- D66 houdt wederom de bouw van 9.000 woningen per jaar voor, ipv het huidige (nooit gehaalde) doel van 7.500, met verdichting als leidraad maar waar het kan wordt aan de rand van de stad ook gebouwd. Ook splitsen van woningen wordt gefaciliteerd. Tegelijk worden investeringen in bestaande stad en voorzieningen voorgehouden. Met 30-40-30 wordt meer geld vrijgemaakt (incidenteel), ook met efficiëntere gemeentelijke organisatie (structureel), maar gezien de grote tekorten bij lange na niet afdoende. Ook het richten op betaalbare vrije sector met koopwoningen van € 400.000 tot € 600.000 voor starters en middeninkomens, beperkt de inkomsten van de gemeente in dezen. D66 merkt terecht op dat de Rijksoverheid meer moet bijpassen
- VVD ‘wil af van ideologische stokpaardjes, want Amsterdam bouwt te weinig, te klein & onvolledig, te traag en op de verkeerde plekken’. Door dit te veranderen maakt de partij geld vrij voor ‘complete wijken met voorzieningen’. VVD laat de percentages volledig los, de 40-40-20 wordt dus afgeschaft, zet ook in op splitsen, optoppen en woningdelen maar houdt 7.500 nieuwe woningen per jaar aan. Benoemt expliciet ruimte voor voorzieningen en groen bij nieuwbouw. VVD houdt € 500 miljoen extra baten voor bij loslaten 40-40-20, dat lijkt mij erg veel maar deze orde van grootte is inderdaad nodig om alle voornoemde tekorten incidenteel te dekken. Structureel blijven de tekorten bestaan, het moet immers ook onderhouden worden (exploitatielasten). Ook VVD dekt de tekorten dus niet
- Partij voor de Dieren maakt van oudsher andere keuzes waarbij woningbouw geen prioriteit is. Ook de verdichting stelt de PvdD aan de kaak: “Amsterdam volbouwen is niet de oplossing, dat maakt de gemeente onleefbaar”. PvdD kiest voor meer natuur in de stad, woningbouw kan wat PvdD betreft op plekken waar de vee-industrie moet krimpen. Lees, buiten de stad. PvdD voert al jaren oppositie tegen het ontbreken van afdoende (maatschappelijke) voorzieningen bij de woningbouw van de coalitie van PvdA, GroenLinks en D66 en wil voldoende voorzieningen toegevoegd in (nieuwe) wijken met minimaal 40% sociale huur. Dat kost honderden miljoenen, met alle achting mijnerzijds, PvdD geeft niet weer hoe dat moet worden betaald. Financieel onhaalbaar, dus
- Volt geeft met de titel van haar partijprogramma aan dat woningbouw prioriteit kent, ‘Bouw aan je toekomst’, waarmee Volt ‘vol inzet op het creëren van meer woonruimte’. Volt kiest hierbij voor ‘inbreiden waar het kan en uitbreiden waar het logisch is’ en geeft met een studentencampus op ’t IJ een specifiek voorbeeld, zo ook met splitsen, optoppen, aanplakken, uitplinten, leegstand aanpakken, flexwoningen, tiny houses en hospitaverhuur. Versoepelt regelgeving hiertoe. Volt erkent dat 40-40-20 niet haalbaar is, anders dan voornoemde linkse partijen, en wil 30-40-30 nieuwbouw aanhouden met gebiedsplannen die op voorhand worden getoetst op de aanwezigheid van voorzieningen. Zo wil Volt veel meer, het verkiezingsprogramma is enthousiast met veel kennis en inzicht geschreven, maar de financiële onderbouwing is verre van afdoende. Alleen 40-40-20 (tijdelijk) aanpassen en toeristenbelasting verhogen, dekt niet de grote tekorten die er al zijn, incidenteel en structureel
- SP merkt terecht op dat door de sloop en verkoop van sociale huurwoningen er al jarenlang niet veel van bij komen, en maakt hier radicaal een einde aan. Er moet een gemeentelijk woonbedrijf komen, SP socialiseert de woningmarkt maar houdt wel 40-40-20 nieuwbouw aan. De publieke voorzieningen krijgen een aparte paragraaf in het SP-program waarmee oa ‘in alle bestaande en nieuwe wijken de groene buitenruimte en sportvoorzieningen worden uitgebreid’. Om de plannen te betalen verhoogt SP de OZB en haalt daar € 350 miljoen extra mee op waarmee de woningbouwplannen tezamen met (bestaande) voorzieningen een goed begin van een dekking hebben, maar genoeg zal het niet zijn
- JA21 wil snelle en pragmatische oplossingen voor de woningnood waarbij de ‘straatje-erbij’-aanpak als eerst wordt genoemd. Niet alleen verdichten, dus, ook uitbreiden van de stad, met de verhouding van 20-50-30 nieuwbouw waarbij 10.000 nieuwe woningen per jaar worden voorgehouden. JA21 wil veel minder sociale huur bouwen en beduidend meer inzetten op middenhuur en betaalbare koopwoningen, en versnelt de woningbouw door te snoeien in regels en procedures. Vervolgens stelt JA21 nadrukkelijk dat ‘cruciale voorzieningen zoals groen, sport, onderwijs en bereikbaarheid’ niet in de knel mogen komen. Opvallend is dat JA21 financiering van woningbouw oa wil door een vast percentage ervoor vast te leggen in de begroting, dat betekent dat andere programma’s ruimte zullen moeten maken. Woningbouw is nu geen deel van de begroting, dat gaat via een autonoom fonds (VEF). Tegelijk wil JA21 de schuld sterk terugdringen waarmee zich een probleem voordoet bij de financiering van woningbouw en bouw van voorzieningen omdat dit met externe schuld wordt gefinancierd (honderden miljoenen per jaar). JA21 kennende, ’terug naar kerntaken’, maakt het op papier genoeg geld vrij maar dat zal vele jaren in beslag nemen. Hoe voor deze raadsperiode het geld wordt vrijgemaakt, is onduidelijk
- DENK noemt geen aantallen in het verkiezingsprogramma, maar vangt aan met voorrang voor Amsterdammers in de paragraaf Wonen. Opvallend voor een partij die immigranten een warm hart toedraagt. Ook verpleegkundigen, leraren, agenten ‘en andere Amsterdamse werkenden’ krijgen voorrang op de woningmarkt. DENK wil meer gezinswoningen en dit vastleggen met 30% bij nieuwbouw, waarbij wederom de nadruk wordt gelegd op Amsterdammers. Ruimte voor gebedshuizen wil DENK ook vastleggen bij nieuwbouwplannen. De voorzieningen komen voornamelijk tot uiting bij de Masterplannen, DENK investeert ongelijk voor gelijke kansen waarbij wordt opgemerkt dat DENK voor voldoende financiering zorgt. Maar hoe alles wordt gefinancierd, blijft onduidelijk. De financiële paragraaf houdt alleen hogere toeristenbelasting voor van tientallen miljoenen euro’s, maar daarmee zijn alle grote tekorten niet gedekt
- De Vonk vangt het verkiezingsprogramma aan met Wonen, waarbij een gemeentelijk woonbedrijf en minimaal 50% sociale huur wordt voorgehouden van de gebouwde of gerenoveerde woningen, alsook eeuwigdurende middenhuur (is nu 25 jaar) en een stop op de verkoop van sociale huurwoningen. Speculanten en huisjesmelkers ‘worden onteigend zonder vergoeding’. De Vonk jaagt het kapitalisme de stad uit dus met de voorzieningen zit dat wel goed, die vormen een bestaansrecht van de partij. Dit alles wordt gefinancierd met ‘grootschalige onteigening van multimiljonairs en grote bedrijven, en een snoeiharde aanpak van belastingontwijking’. De financiering is dus ook op orde, de bevoegdheden daargelaten
- Het CDA heeft leefbaarheid, betaalbaarheid en gemeenschapszin als leidraad, benadrukt paragraaf Wonen waar het VP mee aanvangt. Hierbij worden maar liefst 34 punten aangedragen als voornemens. Huisvesting wordt weer een kerntaak van de overheid, met nieuwbouw van 7.500 woningen per jaar met 30-40-30 verhouding waarbij CDA de focus legt op specifieke groepen: gezinnen, starters, middeninkomens en senioren omdat deze geen passende woning kunnen vinden. Dit gaat gepaard van een actieve grondpolitiek en grenzen aan erfpachtverhogingen. CDA zet bij nieuwbouw oa grondprijsdifferentiatie in voor het gewenste voorzieningenniveau, incidenteel zou dan gedekt zijn maar structureel zijn er enorme tekorten welke ik niet geadresseerd zie. CDA staat onmiskenbaar voor prudente financiën maar wil de schuldquote laten dalen wat maakt dat er keuzes moeten worden gemaakt bij de investeringen (die met schuld worden gefinancierd)
- FvD kiest net als DENK en BIJ1 voor het voorrang geven aan Amsterdammers. Opvallend is ook dat FvD minder asfalt en minder verharding wil in de woonwijken om wateroverlast en hitte te voorkomen (…) en actief wil vergroenen. Er worden geen aantallen of percentages genoemd, wel kiest FvD voor betaalbare koopwoningen en middenhuur, vooral voor starters, middeninkomens en gezinnen. Ook FvD benoemt de voorzieningen expliciet, wil deze per locatie zorgvuldig afwegen. Financiële onderbouwing ontbreekt, de bestaande, structurele tekorten blijven daarmee in tact, incidenteel zal dit bouwplaatje ook financieel lastig rond te krijgen zijn
- BIJ1 ziet Wonen als mensenrecht dat niet aan de markt is, vangt de grote paragraaf aan met de dakloosheid in Amsterdam en toont daarmee aan dat kapitalisme niet werkt. BIJ1 ziet nationale en EU-wetgeving tekort schieten en richt zich op wat komende raadsperiode mogelijk is: een woningbouw die hand in hand gaat met investeringen in groen en sterke publieke voorzieningen zoals bibliotheken, buurthuizen, scholen en goed OV. Een gemeentelijk woonbedrijf dat 100% gereguleerd bouwt is de norm. Ook BIJ1 bouwt voor de ‘lokale behoefte’ met statushouders, ouderen, economisch daklozen en studenten als aandachtsgroepen en wil gentrificatie een halt toeroepen. BIJ1 noemt geen aantallen te bouwen woningen maar wel een groot aantal maatregelen. Ik tref geen financiële onderbouwing maar deze plannen vergen een enorme inzet van publieke middelen dat ten koste zal gaan van andere programma’s. Financieel onhaalbaar voor nu
- ChristenUnie zet in op sociale huurwoningen en middeldure huurkoop waarbij de gemeente actief in gesprek gaat met maatschappelijke en religieuze organisaties, ook om ruimte voor deze te creëren. Het privaat-collectief karakter heeft de overhand, zoals religieuze gemeenschappen. Er moeten meer gezinswoningen komen, met een woningbouw van 7.500 per jaar en de wijken moeten ingedeeld zijn met 40% sociale huur, 30% middelduur, 15% duur en 15% seniorenwoningen. Natuurlijk hecht ChristenUnie veel waarde aan de voorzieningen, waarbij het privaat-collectief karakter elke keer wordt benadrukt, ‘onmisbaar voor een sterke en verbonden samenleving’. Tegelijk ontbreekt een financieel plaatje maar met ook het afschaffen van erfpacht zoals ChrU bepleit, zijn er incidenteel en structureel grote tekorten
- Nieuwkomer en lokale partij ‘Namens Amsterdammers’ ziet liever 45.000 woningen in de hand dan 50.000 woningen in de lucht: ‘Waarom eindeloos wachten op eventuele huizenbouw in het havengebied na peperdure bedrijfsverplaatsingen en verlies van werkgelegenheid?’, en ziet dit liever ingevuld met braakliggend terrein bij Haarlemmermeer en Almere. Aan de hand van het Rekenkamerrapport stelt Namens Amsterdammers dat de ambitie van de gemeente om een complete stad te bouwen niet in evenwicht is met de financiële middelen, ook door de nadruk op aantallen en betaalbaarheid ontbreken de voorzieningen bij nieuwbouw, terwijl achterstallig onderhoud blijft liggen in andere delen van de stad. Namens Amsterdammers geeft Amsterdammers voorrang, kiest voor woningen van minimaal 70 vierkante meters en pleit voor orthodoxe maatregelen om het woningtekort terug te dringen. Om tot gemêleerde buurten te komen denkt Namens Amsterdammers met projectontwikkelaars mee en stapt af van 40-40-20 als standaard, met industrieel bouwen dat de bouwtijd met 50% inkort. Er wordt stevig ingegrepen bij het ambtelijk apparaat en de begroting, dit maakt veel geld mee vrij maar Namens Amsterdammers wil de schuld sterk inperken terwijl de bouw van voorzieningen en woningen ermee wordt gefinancierd. Dat zal niet in één raadsperiode worden bewerkstelligd
- De Stem van Amsterdam is als lokale partij ook een nieuwkomer en heeft Wonen als speerpunt waarbij Amsterdammers voorrang krijgen: 50% van de vrijkomende sociale en middeldure huurwoningen gaat naar Amsterdammers. Huisvesting voor starters en jonge gezinnen krijgt topprioriteit, met ook (bescherming van) sociale huur en woningen voor middeninkomens als speerpunten. De SvA kenmerkt zich met een sterk sociaal karakter met tevens het verduurzamen van sociale huurwoningen als voornaam voornemen. Sociale voorzieningen zijn als aparte paragraaf toegevoegd, met bv buurtvoorzieningen voor elke Amsterdammer binnen hooguit 15 minuten lopen, ‘gratis of zeer betaalbaar’. Ook introduceert SvA de 3-30-300 regel om elke Amsterdammer van genoeg groen te voorzien: vanuit de huiskamer 3 bomen zichtbaar, in de buurt 30% bladerdak en maximaal 300 meter lopen voor een park of groene ruimte. Aantallen en financiën ontbreken, met de al bestaande incidentele en structurele tekorten zal Stem van Amsterdam keuzes moeten maken (lees bezuinigen op andere terreinen)
- later ga ik verder, tekst is sowieso nog concept maar ik gooi ‘m vast online (het is nogal een klus)