De Tweede Kamerverkiezingen staan voor de deur, welke keuze valt er te maken? Onderstaand een verkorte weergave van de verschillende politiek partijen, in volgorde van de laatste verkiezingsuitslag aan de hand van de doorrekening van de verkiezingsprogramma’s door het CPB. De teksten zijn geciteerd dan wel geparafraseerd. Asiel laat ik aan de lezer’s voorstellingsvermogen maar ik merk op dat dit zich relateert aan internationale verdragen en EU-afspraken, hier iets veranderen gaat minder snel dan bv een impuls aan woningbouw.
De PVV belooft veel maar maakt weinig waar. Als een belofte wordt gerealiseerd, zal dit zijn dankzij andere partijen. Er is geen doorrekening door het CPB.
GroenLinks-PvdA verlaagt lasten voor huishoudens, en geeft een grote impuls aan Woningbouw en Defensie, gefinancierd door hogere belastingen voor bedrijven en grotere vermogens. De lasten voor klimaatbeleid dalen neer bij het Investeringsklimaat, ‘een sterke verschuiving richting duurzame productie en minder energie-intensieve industrie, landbouw en luchtvaart’, aldus CPB. Afbouw Hypotheekrenteaftrek in twaalf jaar.
VVD verlaagt de lasten voor gezinnen en verhoogt uitgaven aan Defensie, waarvan veel opgebracht door te bezuinigen op de overheid bij Zorg, Ontwikkelingshulp (goeddeels afgeschaft) en Onderwijs. De inspanning op Klimaat blijft gelijk, en vergroot bij Woningbouw en Stikstof. Het Investeringsklimaat verbetert. HRA onbenoemd bij CPB, VVD behoudt die. Effect op overheidssaldo beperkt, op lange termijn lagere overheidsschuld.
NSC verbetert de Inkomenszekerheid maar verhoogt financiële drempels bij Zorg alhoewel uitbreiding van het basispakket dit dempt. Inspanning op Woningbouw verhoogt, bij Klimaat en Stikstof blijft dit gelijk. Langer recht op hypotheekrenteaftrek.
D66 ‘verhoogt de overheidsuitgaven op vrijwel alle terreinen, maar buigt om op de Zorg’, aldus CPB die investeringen in primair en voortgezet Onderwijs en Defensie expliciet benoemt. De maatregelen verschuiven lasten van arbeid naar vermogen en naar klimaat en milieu, ‘de inspanning op Klimaat & Milieu wordt aanzienlijk vergroot’. Investeringsklimaat verbetert; lagere BTW en meer subsidies voor sociale en middenhuur verhogen het woningaanbod. Afbouw HRA in twaalf jaar.
BBB heeft het CPB beperkte informatie verstrekt maar verlaagt de uitgaven aan Ontwikkelingssamenwerking en verhoogt deze bij Defensie. De inspanning op Klimaat wordt verlaagd, bij Stikstof blijft dit gelijk. De effecten op de overheidsfinanciën zijn beperkt, met lichte daling van uitgaven en lasten. De mediane koopkracht blijft gelijk aan het basispad, er zijn geen wijzigingen in inkomstenbelasting, uitkeringen en toeslagen. Effect op woningaanbod beperkt.
CDA verlaagt overheidsuitgaven aan Zorg en verhoogt die aan Defensie. Eigen Risico wordt verhoogd maar in doorsnee zijn de effecten op Koopkracht beperkt, oa door verschuiving van belasting op arbeid naar vermogen. Inspanning op Stikstof en Klimaat wordt vergroot, Woningbouw stijgt beperkt door subsidie en het Investeringsklimaat verbetert licht. Wel verslechteren de overheidsfinanciën. Hypotheekrenteaftrek in dertig jaar uitgefaseerd.
SGP verhoogt de kosten voor Zorggebruik en voert maatregelen in die vooral de belastingdruk van Alleenverdieners verlagen. Inspanning op Klimaat, Stikstof en Wooningbouw verandert niet. Van oudsher stelt de SGP de alleenverdiener centraal, lees het gezin, en een kleinere overheid. De maatregelen hebben een beperkt effect op het overheidssaldo, maar de overheidsschuld stijgt. Lagere lonen zorgen voor minder belastingopbrengsten. Effectieve aftrektarief van HRA verlaagd.
ChristenUnie verhoogt de Inkomenszekerheid door een grote herziening van het belasting- en toeslagenstelsel. De maatregelen verschuiven lasten van gezinnen naar bedrijven en van arbeid naar vermogen en Klimaat & Milieu. Inspanning op Klimaat en Stikstof aanzienlijk vergroot. HRA wordt afgeschaft in vijftien jaar maar Koopkracht verbetert in doorsnee. Armoede daalt, wel is er een hogere financiële drempel voor Zorggebruik. Woningaanbod groeit door lastenverlichting voor corporaties en woningbouwsubsidies.
Volt voert grote veranderingen door waardoor de effecten met meer dan de gebruikelijke onzekerheid zijn omgeven. Dit betreft grote herziening van het belasting- en toeslagenstelsel met feitelijke afschaffing van het huidig stelsel waar een zevenschijvenstelsel, belastingvrije voet en een huishoudtoelage voor in de plaats komen. Armoede daalt, Vermogensongelijkheid neemt af. Tevens verschuift het pakket lasten voor bedrijven van arbeid naar vermogen en naar Klimaat & Milieu. Lichte groei Woningbouw op termijn maar dit kent risico’s wegens sterke daling van de huizenprijs door HRA afgeschaft in vier jaar tijd.
JA21 tot slot, die kiest in brede zin voor minder regulering. Er is een grote herziening van het belasting – en toeslagenstelsel welke tot grote inkomensverschillen leidt. Armoede stijgt, betaald werk wordt vooral voor de tweede verdieners minder aantrekkelijk. Vermogensongelijkheid neemt toe door verlaging van belasting op vermogen en erf- en schenkbelasting en het hoge tarief van de winstbelasting. Tegelijk zijn er intensiveringen in Onderwijs en Defensie. De generieke lastenverlichting voor bedrijven zorgt voor een gunstig Investeringsklimaat. Hogere AOW-leeftijd, HRA onbenoemd. Wat frappeert is dat na 2030 de lastenverlichting voor gezinnen omslaat in een lastenverzwaring, oa doordat de schijfgrens in box 1 beperkt wordt geïndexeerd. Idem tav het eigenwoningforfait waarbij de schijfgrens zelfs niet wordt geïndexeerd, wat tot hogere lasten op vermogen leidt (bij hogere woningprijzen).
Andere partijen hebben het CPB dier verkiezingsprogramma’s niet laten doorrekenen (PVV benoemde ik wegens diens grootte en impact op de verkiezingen/coalitiesamenstelling).